Principes CIZ¶

Op deze pagina worden de overkoepelende architectuurprincipes van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) gepubliceerd. Deze 9 principes zijn gedistilleerd uit de achtergronddocumenten en aangescherpt door de CIZ-architectuur. Voor de werkwijze, kandidaat-clusters en afwegingen, zie de Principes repository.

De kolom NORA mapping verwijst naar de relevante NORA-principes. Klik op een NAP-code om naar het bijbehorende NORA-principe te springen.

Er is bewust gekozen om op dit moment geen implicaties toe te voegen in dit stadium. Er zouden namelijk implicaties voor de potentiële werkelijkheid bedacht moeten worden en die is oneindig. De implicaties zullen voor elk specifiek project in de Project Start Architectuur worden uitgewerkt.

1. Scheid data van functionaliteit en processen¶


Stelling	Het CIZ ontkoppelt data van applicaties, presentatielagen en processen, zodat deze systeemonafhankelijk beschikbaar is.
Rationale	Door data en functionaliteit te scheiden, wordt voorkomen dat gegevens opgesloten raken in specifieke applicaties en wordt vendor lock-in vermeden. Dit maakt het eenvoudiger om van applicatie te wisselen, verhoogt de gegevenskwaliteit en stimuleert het meervoudig hergebruik van data binnen en buiten het CIZ.
NORA mapping	NAP07, NAP10, NAP12
Bron-documenten	Nationale visie en strategie op het Gezondheidsinformatiestelsel — VWS, Informatieplan VWS 2025-2027, iStrategie 2025-2030, PSA Informatievoorziening CIZ

2. Hanteer standaardoplossingen en collectieve bouwstenen¶


Stelling	Het CIZ verkiest in de markt beschikbare standaardoplossingen en overheidsbrede collectieve bouwstenen boven maatwerk.
Rationale	Door maximaal gebruik te maken van bestaande oplossingen en collectieve bouwstenen wordt voorkomen dat het wiel opnieuw wordt uitgevonden. Dit houdt het applicatielandschap overzichtelijk, bevordert efficiëntie en herkenbaarheid binnen de (rijks)overheid en reduceert onnodige complexiteit en beheerlast. Dit principe werkt alleen ten volle in samenhang met principe 3: standaardoplossingen kunnen pas écht worden ingewisseld of vernieuwd als zij via open standaarden in een modulair landschap aan elkaar gekoppeld zijn.
NORA mapping	NAP06, NAP08, NAP16
Bron-documenten	Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), iStrategie 2025-2030, iPlan 2022-2024

3. Hanteer een modulair applicatielandschap op open standaarden¶


Stelling	Het CIZ richt het applicatielandschap modulair in en gebruikt open standaarden — zowel voor de inhoud (semantiek, "Eenheid van taal") als voor het transport (techniek, "Eenheid van techniek") — als de koppelvlakken tussen die modules.
Rationale	Een modulair landschap met expliciet gescheiden open standaarden voor inhoud en transport zorgt dat componenten zelfstandig vervangen, vernieuwd of uitgefaseerd kunnen worden zonder het hele landschap te raken. Dit beschermt de betekenis van data over lange tijd (de inhoud blijft stabiel als de transporttechniek verandert) en maakt de overige principes pas écht uitvoerbaar: standaardoplossingen zijn alleen inwisselbaar als de koppelvlakken open en stabiel zijn, cloudcomponenten zijn alleen verantwoord inzetbaar als zij verplaatsbaar zijn, en de digitale soevereiniteit van het CIZ blijft alleen geborgd als er geen geslotensoftware-lock-in op interfaces ontstaat. Het structureel toepassen van de open ICT-standaarden van Forum Standaardisatie ('pas toe of leg uit') is daarbij het uitgangspunt.
NORA mapping	NAP07, NAP08, NAP15
Bron-documenten	Nationale visie en strategie op het Gezondheidsinformatiestelsel — VWS, I-strategie Rijk 2021-2025, Open voor Iedereen 2.0 — Actieplan Open Overheid, Informatieplan VWS 2025-2027, PSA Informatievoorziening CIZ

4. Hanteer 'Open Source, tenzij'¶


Stelling	Het CIZ stelt de broncode van zelfgemaakte of in opdracht gemaakte software in principe als open source beschikbaar, tenzij er gegronde redenen zijn om dit niet te doen.
Rationale	Open source als uitgangspunt voorkomt vendor lock-in, stelt anderen — burgers, ketenpartners, andere overheden — in staat de code te toetsen op veiligheid en kwaliteit, en bevordert hergebruik en samenwerking. Het 'Open, tenzij'-kabinetsbeleid en het Actieplan Open Overheid maken dit tot rijksbreed uitgangspunt; het CIZ neemt het over als architectuurkeuze omdat het de transparantie van overheidshandelen en de wendbaarheid van het eigen landschap versterkt. Dit principe verschilt nadrukkelijk van principe 3: dáár gaat het over de openheid van interfaces (open standaarden), hier over de openheid van de implementatie zelf (open source).
NORA mapping	NAP06, NAP08
Bron-documenten	Open voor Iedereen 2.0 — Actieplan Open Overheid, Meerjarenvisie digitale overheid 2030

5. Geef private cloud de voorkeur; gebruik publieke cloud alleen na expliciete afweging¶


Stelling	Het CIZ kiest bij inzet van cloud bij voorkeur voor een private of soevereine cloud. Publieke cloud is geen standaardkeuze en wordt alleen gebruikt na een expliciete en toetsbare afweging.
Rationale	Clouddiensten kunnen schaalbaarheid, robuustheid en snelle toegang tot innovatie bieden. De verschillende cloudvormen kennen echter niet dezelfde risico's. Een private cloud biedt meer mogelijkheden om controle over gegevens, continuïteit en digitale autonomie te borgen, maar vraagt ook bij levering door een externe partij om beheersing van leveranciers- en continuïteitsrisico's. Publieke cloud vergroot daarnaast de blootstelling aan marktconcentratie, buitenlandse jurisdictie en ongewenste toegang tot vertrouwelijke gegevens. Daarom volgt de keuze tussen on-premises, private, community, hybride en publieke cloud uit de kenmerken van de toepassing en gegevens; er geldt geen generiek 'cloud, tenzij'.
NORA mapping	NAP13, NAP15
Bron-documenten	Herziening rijksbreed cloudbeleid 2026, Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), iStrategie 2025-2030

6. Pas Zero Trust architectuur toe¶


Stelling	Het CIZ hanteert Zero Trust Netwerk Architecture als fundament voor de inrichting en doorontwikkeling van het netwerklandschap.
Rationale	Door bij iedere stap, ook binnen het eigen netwerk, opnieuw te verifiëren of de afnemer de juiste autorisaties heeft, wordt het aanvalsoppervlak verkleind. Dit versterkt de digitale weerbaarheid en zorgt dat technische adressen van diensten van buitenaf onzichtbaar blijven.
NORA mapping	NAP13, NAP14
Bron-documenten	Meerjarenvisie digitale overheid 2030

7. Behoud menselijke regie bij besluitvorming¶


Stelling	Het CIZ gebruikt algoritmen en data uitsluitend ter ondersteuning en past geen volledig geautomatiseerd besluitvormingsproces toe.
Rationale	Om de professionele autonomie te waarborgen en de menselijke maat te bieden, fungeren algoritmes uitsluitend ter ondersteuning van het werkproces. De uiteindelijke beslissing en indicatiestelling blijven altijd een menselijke beoordeling, wat een eerlijke en onafhankelijke beoordeling garandeert.
NORA mapping	NAP01, NAP13
Bron-documenten	CIZ Beleidskader ethiek en algoritmes, De Stip op de Horizon

8. Maak algoritmische besluitvorming transparant en uitlegbaar¶


Stelling	Het CIZ maakt de inzet en werking van algoritmen bij besluitvorming transparant en inzichtelijk voor burgers.
Rationale	Wanneer algoritmen de inhoud van besluiten bepalen, is transparantie een randvoorwaarde voor burgers om het besluit te begrijpen en te accepteren. Het moet altijd mogelijk zijn om de logica achter een door een algoritme ondersteund besluit te traceren en uit te leggen.
NORA mapping	NAP02, NAP09
Bron-documenten	Open voor Iedereen 2.0 — Actieplan Open Overheid, CIZ Beleidskader ethiek en algoritmes

9. Decentraal beheer van bedrijfsregels¶


Stelling	Het CIZ stelt medewerkers in staat om zelfstandig bedrijfsregels op te stellen, aan te passen en decentraal te beheren.
Rationale	Om flexibel in te spelen op veranderende wet- en regelgeving, moet de vertaalslag van beleid naar bedrijfsregels daar belegd worden waar deze daadwerkelijk plaatsvindt. Dit vermindert de afhankelijkheid van IT-ontwikkelaars en vergroot de wendbaarheid van de organisatie.
NORA mapping	NAP08, NAP16
Bron-documenten	PSA Informatievoorziening CIZ